Op 1 januari 2018 gaat de gemeente Slochteren, samen met Hoogezand-Sappemeer en Menterwolde op in de nieuwe gemeente Midden-Groningen. Dan is de herindeling definitief een feit en behoort het tijdperk van de gemeente Slochteren na 192 jaar definitief tot het verleden. Een gemeente die beroemd werd om zijn gas, maar nu berucht is om zijn aardbevingen.

Zeg tegen een willekeurige 50+er in Nederland dat je uit ’Slochteren’ komt en je krijgt steevast als antwoord: ’gas’. Al beginnen sommigen ook over ’ja-knikkers’, want minimaal veertig jaar na de lagere schooltijd worden het Drentse Schoonebeek (olie) en onze gemeente nog wel eens met elkaar verward.

Wie nu over de aardgaswinning in Slochteren praat, heeft het voornamelijk over de negatieve gevolgen voor de bewoners van het gebied. Maar ooit was de winning iets geweldigs. Iets waar de gemeente enorme faam door kreeg. Iets waar de inwoners trots op waren.

Het was op 22 juli 1959 dat in onze gemeente de eerste gasbel werd ontdekt. Dat gebeurde bij boer Boon in Kolham. Een jaar later schatte de NAM dat er zo’n 60 miljard kubieke meter gas in de Groningse bodem lag opgeslagen. Pas jaren na de eerste boring bij boer Boon werd ontdekt hoeveel gas er daadwerkelijk in de bodem zat. Het bleek 2.800 miljard kuub te zijn: op dat moment het tweede grootste ontdekte gasveld ter we­reld.

De staatsinkomsten uit de winning waren in de decennia daarna immens: het Slochter gas werd ’de kurk’ waarop de Nederlandse economie en welvaart dreven. Wat vervulde de aardgaswinning de kleine gemeente met trots. Bij het raadsbesluit van 15 maart 1965 werd zelfs een nieuwe gemeentevlag ingesteld, waarin de historie-makende aardgasvondst symbolisch tot uitdrukking werd gebracht in de zwarte vuurspuwende zeedraak, die karakteristiek staat als embleem voor vuur, in dit geval de gasbron.

Met de herindeling blijft deze symboliek overigens behouden, want de Slochter draak komt weer terug in het gemeentewapen van Midden-Groningen. De plek van de boortoren waarmee het gigantische aardgasveld is ontdekt, wordt niet gemarkeerd door een monument of een ander herinneringsteken: ergens onder een stukje bouwland bij het Winschoterdiep bevindt zich de historische, in 1968 afgesloten en volgestorte, ontdekkingsput met de naam Slochteren 1.

In 2009 vierde de gemeente het 50-jarig jubileum van de gasbel. Het bezoek dat Koningin Beatrix in dat kader aan Slochteren bracht, is misschien wel het absolute hoogtepunt in het laatste decennium van de geschiedenis van onze gemeente. Velen zullen zich nog goed de wandeling herinneren die onze vorstin op 16 juni van dat jaar maakte van de Hoofdweg naar de Fraeylemaborg.

Het volk stond, getooid met oranje petjes, en zwaaiend met oranje ballonnen en rood-wit-blauwe vlaggetjes, rijen dik achter de dranghekken. ”Het leek wel Koninginnedag,” zou Hare Majesteit later hebben gezegd. De gasmolecuul, die als eerbetoon aan de gaswinning wordt gebruikt als huisstijl van de gemeente Slochteren, werd eerder die dag door haar onthuld als gigantisch kunstwerk in de middenberm van de A7, nabij het terrein van boer Boon.

In die jaren waren er ook plannen voor een gasmuseum in Slochteren. Zover is het nooit gekomen. Hoe snel is het gevoel van trots omgeslagen na de eerste aardbeving in 2012. Nog altijd zijn de gevolgen voor onze gemeenschap nauwelijks te overzien.

Het ’gas’ heeft zijn glans verloren. Toch hebben de gevolgen van de winning ons niet enkel ellende opgeleverd. Bedrijven die te maken hebben met herstel- of versterkingswerkzaamheden kunnen de vraag nauwelijks aan: de lokale economie krijgt hierdoor een behoorlijke ’boost’. Door het versterkingsprogramma beschikken de kerndorpen in onze huidige gemeente in het jaar 2021 bovendien over de modernste basisscholen van Nederland.

Er zijn gelden vrijgekomen ten behoeve van de leefbaarheid in de dorpen en buitengebieden. De gevolgen van de aardbevingen hebben in de dorpen een sterker gevoel van saamhorigheid gebracht. Het gemeentebestuur geeft de burgers het vertrouwen, waardoor zich in de dorpen allerhande burgerinitiatieven kunnen ontplooien. Zo kreeg het dorpshuis in Overschild een ’make-over’, zijn in Siddeburen, Schildwolde en Slochteren verregaande plannen voor een nieuw dorpshuis/MFC en wordt in Kolham fors geïnvesteerd in de modernisatie daarvan.

In Harkstede kreeg het jeugdhonk een bredere maatschappelijke functie en trekken jongeren en ouderen nu samen op. Steendam groef zich onlangs eigenhandig naar glasvezelinternet, aan het Schildmeer zijn talloze initiatieven gaande ten behoeve van de toeristische/recreatieve ontwikkeling, lokale duurzaamheidsprojecten schieten als paddenstoelen uit de grond (waarmee we voorop lopen in Nederland), en ijsbanen, verenigingsgebouwen en dorpspleinen worden (deels) met subsidies uit de leefbaarheidsfondsen opgeknapt.

1 januari 2018: de gemeente Slochteren houdt op te bestaan, de aardgaswinning gaat (hoewel in kleinere hoeveelheden) nog even door. De gevolgen daarvan zullen nog zeker twintig jaren merkbaar zijn in het winningsgebied. Het versterkte ’noaberschap’ en ambitieuze initiatieven in de dorpen geven echter moed en vertrouwen voor een mooie toekomst in Midden-Groningen. En dan kan het zomaar gebeuren dat onze nieuwe gemeente op 1 januari 2038 bekend staat als eerste energie-neutrale gemeente van Nederland.

Gasbel-gemeente Slochteren tabee!