Dat ze in Steendam houden van hard werken hebben de dorpsbewoners in de afgelopen jaren meermaals bewezen. Dat Steendammers ambitieus zijn en met vereende krachten veel kunnen bereiken eveneens. Burgerparticipatie is het toverwoord. Nu het dorp 550.000 euro leefbaarheidssubsidie heeft ontvangen ligt de weg open voor de realisatie van al lang gekoesterde centrumplannen: een dorpshuis en een dorpsplein. Plannen die ook van betekenis zijn voor het Schildmeer en aangrenzende Roegwoldgebied, waarvan Steendam de toegangspoort is.

Na de recreatieve hoogtijjaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw lag Steendam er lange tijd slaperig bij. Nagenoeg alle horecagelegenheden waren verdwenen of verplaatst naar de zuidzijde van het Schildmeer en ook de laatste winkels deden hun deuren definitief op slot. De brug over het Afwateringskanaal zorgde bovendien voor een letterlijke scheiding tussen Steendam-Noord en Steendam-Zuid.

Niet alleen het kengetal van de vaste telefoonverbinding is anders, ook tussen de kwaliteit van de internetverbinding zat dag en nacht verschil. Sinds de oprichting in 2014 van de eerste dorpsvereniging in de geschiedenis van Steendam is er echter veel veranderd. Er werd een leefbaarheidsenquête gehouden, waaruit een actieplan voortkwam. Omdat Steendam als enige dorp direct gelegen is aan de boorden van het Schildmeer is de samenspraak gezocht met de nabije ondernemers: het surfcentrum, De Otter, Boei 12, de zeilvereniging en de golfbaan.

Waar er raakvlakken zijn worden de ondernemers bij de plannen en activiteiten betrokken. Kort na het ontstaan van de dorpsvereniging is besloten een dorpscoöperatie op te richten, waarin leefbaarheidsprojecten die om een bedrijfsmatige aanpak vragen kunnen worden ondergebracht. Waar het provinciale ambtenarenapparaat het maar niet voor elkaar krijgt om de grijze vlekken in Noordoost Groningen te voorzien van snel internet, groeven de Steendammers zich binnen een paar maanden eigenhandig naar een glasvezelaansluiting. Daarmee was de kous niet af. Intussen is er een kabouterpad gerealiseerd, wordt er gewerkt aan een dorpsvisie en heeft het dorp het initiatief genomen tot een transitie naar duurzame energievoorziening.

”De meeste mensen leefden hier jarenlang langs elkaar heen,” zegt Mieke Wind, bestuurslid van de Dorpsvereniging Steendam. ”Pas toen we letterlijk samen met onze dorpsgenoten gingen graven, kwamen wij erachter hoe het is om als gemeenschap iets te realiseren. Doordat we nu veel meer gezamenlijke activiteiten hebben, is als vanzelf ook de behoefte ontstaan aan een plek om elkaar te ontmoeten en activiteiten te organiseren.” Vanaf de oprichting van de dorpsvereniging is deze functie vervuld door het Podiumcafé Peter en Leni.

Toen de eigenaar het pand aan de Damsterweg 20 in de eerste helft van 2017 echter te koop zette, was er een reëel risico dat de Steendamster ontmoetingsplek verloren zou gaan. ”Om dit te voorkomen, hebben we met een aantal sympathiserende dorps- en streekgenoten besloten een stichting op te richten en samen het pand aan te kopen,” aldus Christiaan Wiepkema, die voorzitter is van de nieuwbakken Stichting Dorpshuis Steendam. Sinds 1 oktober jl. zijn het pand en de tegenoverliggende parkeerplaats in het bezit van deze stichting.

”Met de nu voorliggende ’Centrumplannen Steendam’ gaan we het mogelijk maken dat het dorp een centrum krijgt met een verkeersveilig dorpsplein en een aantrekkelijke omgeving om het dorpshuis/podiumcafé. Voor het dorpshuis zal dit betekenen dat het restaurant en de dorpsfunctie van elkaar gescheiden kunnen worden en het gebouw wordt ingezet om de leefbaarheid van het dorp ook in de toekomst te waarborgen.”

Wind, één van de drijvende krachten achter het ruimtelijke concept ten aanzien van het vernieuwde hart van Steendam, dat moet verrijzen op de Damsterweg en het tegenoverliggende parkeerterrein, dat wordt opgehoogd: ”Het is de bedoeling dat zowel bewoners als bezoekers straks in een aantrekkelijke en veilige centrumomgeving kunnen passeren en verblijven.

Voor de verkeerssituatie is ons motto ’snelheid er uit, samenhang er in’.” Om dat te realiseren willen de Steendammers het te ontwikkelen plein voor het dorpshuis en de aanloopwegen daar naar toe zo inrichten dat het veel duidelijker is dat de Damsterweg hier een 30 km-zone is. ”De weg loopt straks over het dorpsplein; ze noemen dat ’shared-space’. Vergelijk het maar een beetje met het centrumplein in Haren.” Volgens haar leeft in Steendam al langer de wens het dorp een duidelijke kern te geven.

”Een dorpsgenoot wist mij onlangs te vertellen dat hiervoor in 1986 al plannen waren.” Volgens de bevlogen Steendammers zijn de dorpsbewoners nadrukkelijk betrokken geweest bij de ontwikkelingen van de centrumplannen. De uitvoering wordt nu mogelijk gemaakt door een subsidie vanuit Kansrijk Groningen. Het dorpshuis ontving 160.000 euro uit dit leefbaarheidsfonds van de Nationaal Coördinator Groningen, het dorpshart zelfs 390.000 euro.

Tijdens de uitreiking van de subsidies complimenteerde wethouder Anja Woortman de dorpelingen voor hun slagvaardigheid en de constructieve wijze waarop ze hun doelen samenstellen en nagaan. Wiepkema: ”Op onze beurt hebben we de gemeente een groot compliment gegeven voor hun ’bottum-up’-benadering, waarbij ze juist de initiatieven die vanuit de samenleving zelf ontstaan ondersteunen, in plaats van op ambtelijk niveau met allerlei plannen aan te komen.

Hierdoor is er veel draagkracht voor de plannen en is er een mooi samenspel ontstaan tussen gemeente en dorp. Het toont het begin van een nieuw tijdperk van contact tussen overheid en burgers, en het wordt ervaren als een prachtige kans om actief invloed uit te kunnen oefenen op onze directe leefomgeving en de leefbaarheid daarvan te vergroten. We hádden bij de gemeente Slochteren en hébben bij de gemeente Midden-Groningen echt het gevoel dat er naar ons geluisterd wordt.”

Het dorp en de gemeente hebben een gezamenlijke schouw en werksessie gehouden om ideeën te verzamelen en nader uit te werken. Hieruit is voortgekomen dat de werkgroep het centrumgebied een maritieme uitstraling wil geven. Wind daarover: ”Als je door Steendam rijdt kan je alleen vanaf de brug over het Afwateringskanaal zien dat ons dorp aan het Schildmeer ligt.

Er moet een duidelijke connectie komen tussen het centrumplein en het meer.” Wiepkema vult aan: ”Dat is ook de reden dat we een extra verdieping op het podiumcafé gaan zetten. Het dorpshuis bevindt zich straks op de onderste verdieping, het café-restaurant op de eerste verdieping. Het restaurant krijgt bovendien een terras met uitzicht op het meer.” Het versterkingsprogramma is vooralsnog de enige onzekere factor.

”We gaan het dorpsplein niet alvast inrichten als er daarna nog bulldozers overheen moeten. Ook moeten we nog wachten op de uitkomsten van het inspectierapport van het dorpshuis. Daarnaast moet de verbouwing natuurlijk plaatsvinden in het laagseizoen. Met de wetenschap van nu gaan we uit van een realisering rond het einde van 2019 of het begin van 2020. En dan is de invulling van de langgekoesterde wens voor een ’kloppend dorpshart’ echt een feit.” Waarin een klein dorp groot kan zijn.