Familieleden, hulpverleners, oud-medewerkers, dorpsgenoten en andere betrokkenen stonden zaterdag 24 oktober stil bij de tragische brand in psychiatrisch centrum Groot Bronswijk, waarbij 45 jaar geleden 16 patiënten omkwamen. De ramp was decennia lang ‘vergeten’. Pas sinds enkele jaren is er aandacht voor de direct betrokkenen en nabestaanden van de slachtoffers. Naar alle waarschijnlijkheid is het een patiënte zelf die de brand op zaterdag 24 oktober 1970 veroorzaakt. Zij steekt met een aansteker de gordijnen in brand omdat ze, net als sommige medepatiënten, “ook wel eens met vakantie wil”. Patiënten kunnen in die tijd vrij over aanstekers beschikken, want in het hele gebouw mag gerookt worden. Rond 21.45 uur ziet het personeel vlammen in een slaapzaal op de eerste verdieping van het vrouwenpaviljoen Salem. Veel patiënten vluchten in paniek naar de hoger gelegen verdiepingen om de brand te ontvluchten. Doordat alle deuren in het gebouw tegen elkaar open staan om de evacuatie mogelijk te maken, kan de brand zich razendsnel ontwikkelen.

De brandweer uit Termunten is als eerste ter plaatse, maar die beschikt niet over een ladderwagen. Even later arriveren de korpsen van Delfzijl en Winschoten met ladderwagens en persluchtapparatuur. Tijdens de evacuatie en redding van de patiënten is er nauwelijks tijd om de brand te blussen. Tegen elf uur staat het hele gebouw in lichter laaie. 32 slachtoffers kunnen gewond uit het gebouw worden gehaald, maar zeven patiënten kunnen niet meer bereikt worden en komen om in de vlammenzee. 24 patiënten raken gewond, waarvan er negen later alsnog aan hun verwondingen overlijden. De brand in Groot Bronswijk heeft destijds veel indruk gemaakt in de regio. De ontreddering was groot, maar de ramp belandde al snel in de vergetelheid. Pas in 2011 onthulde zorginstelling Lentis op de begraafplaats van Wagenborgen een monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers. Zeven van hen liggen hier begraven. Patiënten, familieleden, medewerkers en hulpverleners zijn na het inferno aan hun lot overgelaten. De huidige directeur Gerard Koorman van Lentis, het vroegere GGZ Groningen, beaamde dat. “Het was een grote fout van de organisatie om medewerkers en nabestaanden niet bij te staan. Er bestond nog niet zoiets als slachtofferhulp. Je ging de volgende dag gewoon weer aan je werk.” Nabestaanden van de slachtoffers hoorden vaak niets meer van het psychiatrisch centrum. “Hierdoor weten we van sommige patiënten weinig tot niets,” zei Hille Eppinga, projectleider Erfgoed Lentis. “Veel mensen die destijds in Groot Bronswijk zaten waren van niemand. Daarom hebben we voor deze herdenking lang niet alle familieleden kunnen traceren. Dat is bitter.” Veel direct betrokkenen waren er zaterdag dan ook niet op de begraafplaats van Wagenborgen. Buiten een handjevol nabestaanden en oud-medewerkers waren er gemeentebestuurders en vertegenwoordigers van de brandweer aanwezig. De brandweer uit Winschoten kwam met de ladderwagen, de ‘Ome Dirk’. Die heeft een belangrijke rol gespeeld bij het redden van de patiënten van Salem. In zalencentrum “Open Poort” was een kleine expositie ingericht, met foto’s en krantenknipsels en een film.